Początki i rozwój kryminalistyki

Początki i rozwój kryminalistyki

Kryminalistyka sięga czasów, w których zrodziło się przestępstwo. Ludzie mający doprowadzić do zidentyfikowania, ujęcia sprawcy i do wymierzenia mu kary, szukali bowiem skutecznych sposobów i metod na zrealizowanie tych celów. Podstawą rozwoju kryminalistyki była medycyna sądowa, ponieważ lekarze występowali w roli biegłych sądowych, starając się przy tym wyjaśnić przyczynę zgonu lub doznanych przez ofiarę obrażeń, co często było wskazówką do wytypowania sprawcy przestępstwa. Dzięki pracom lekarzy (np. Anatoma Marcelo Malpighi (1628-1694) który opisał charakterystyczne wzory na opuszkach palców lub lekarza i przyrodnika Paracelsusa (1493-1541), którego uznaje się za jednego z twórców toksykologii) możliwe było opracowanie wielu metod pozwalających na identyfikację.

Kryminalistykę można uznać za dyscyplinę naukową dopiero pod koniec XIX wieku. Jej rozwój był efektem zjawisk społecznych narastających w XIX wieku oraz gwałtownego rozwoju nauki, w szczególności nauk przyrodniczych i technicznych. Za początek kryminalistyki jako nauki uznaje się rok 1893.

Wielki rozwój kryminalistyki nastąpił w XX wieku, w szczególności dzięki pracom genetyków i wprowadzeniu analizy DNA do badań śladów biologicznych. Jednakże, kryminalistyka nadal znajduje się w fazie nieustannego rozwoju wobec pojawienia się innowacyjnych rozwiązań technicznych i naukowych oraz zmian w sposobach działania sprawców i charakterze popełnianych przez nich przestępstw.

Ojcowie Światowej Kryminalistyki

Za ojców kryminalistyki zgodnie uważa się trzy postacie, które poprzez swoją działalność istotnie wpłynęły na powstanie i rozwój kryminalistyki pod koniec XIX wieku. Do chwili obecnej ich osiągnięcia nie straciły na znaczeniu oraz stanowią inspirację i punkt wyjścia do współczesnych badań naukowych prowadzonych w kryminalistyce.

  • Hans Gross (1847-1915) austriacki sędzia śledczy, profesor i założyciel Instytutu Kryminalistycznego na Uniwersytecie w Grazu, autor pierwszego podręcznika do kryminalistyki ( „Podręcznik Kryminalistyki”), w którym uogólnił wcześniejsze własne i cudze doświadczenia, zgromadził rozproszone teoretyczne opracowania, wzbogacił własnymi stwierdzeniami i wskazał na perspektywy rozwojowe kryminalistyki; jest też autorem pierwszego podręcznika z psychologii przestępczości „Kriminalpsychologie” (1898).
  • Alphonse Bertillon (1853-1914) francuski uczony i funkcjonariusz policji, twórca antropometrii kryminalnej znanej pod nazwą „bertillonage” oraz prekursor fotografii sygnalitycznej, fotografii miejsca zdarzenia oraz tworzenia portretu pamięciowego-mówionego.
  • Sir Francis Galton (1822-1911) – angielski uczony, twórca pierwszego pełnego systemu klasyfikacji typów wzorów daktyloskopijnych, jeden z pionierów stosowania statystyki w badaniach biologicznych, autor pierwszej pełnej monografii na temat daktyloskopii pt. „Fingerprints” wydanej w 1892r.

Zarys Historii Kryminalistyki w Polsce

Także na ziemiach polskich kryminalistyka wzięła swój początek od działalności medyków sądowych. Z najważniejszych wydarzeń w historii polskiej kryminalistyki można wymienić:

  • 1804 r.- powstanie pierwszej uniwersyteckiej katedry medycyny sądowej w Krakowie,
  • 1924 r.- wydanie podręcznika „Medycyna Kryminalna”, w której omówiono także zagadnienia kryminalistyczne, dotyczące m.in. oględzin, daktyloskopii, antropometrii,
  • 1927 r.- utworzenie Laboratorium Kryminalistycznego Centrali Służby Śledczej w Warszawie,
  • 1929 r.- założenie Instytutu Ekspertyz Sądowych, później nazwanego im. Prof.  dra Jana Sehna, w Warszawie, który został przeniesiony w 1945 r. do Krakowa,
  • od 1949 do 1952 r. – prowadzenie przez dra Jana Sehna, w Warszawie, który został przeniesiony w 1945 r. do Krakowa,
  • od 1949 do 1952 r. – prowadzenie przez dra Jana Sehna na Wydziale Prawa UJ zajęć z techniki śledztwa,
  • od 1952 do 1965 r.- prowadzenie przez prof. dra Jana Sehna na Wydziale Prawa UJ wykładów z kryminalistyki,
  • 1955 r. – powołanie Zakładu Kryminalistyki Komendy Głównej Policji w Warszawie (obecnie Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji – Instytut Badawczy),
  • 1956 r. – powołanie Katedry Kryminalistyki na Uniwersytecie Warszawskim,
  • 1963 r. – powołanie Zakładu Kryminalistyki na Wydziale Prawa UJ,
  • 1984 r. – powołanie Katedry Kryminalistyki na Wydziale Prawa i Administracji UJ

Do najważniejszych  prekursorów kryminalistyki w Polsce należą:

  • Fryderyk Hechell – medyk sądowy, profesor medycyny sądowej, historii medycyny i policji lekarskiej, autor kilku fundamentalnych książek z medycyny sądowej oraz policji lekarskiej,
  • Leon Blumenstok-Halban – medyk sądowy, autor wielu prac kazuistycznych z medycyny sądowej,
  • Ludwik Teichmann-Stawiarski – lekarz anatom, twórca metody wykrywania śladów krwi za pomocą krystalizacji heminy,
  • Leon Wachholz – medyk sądowy, autor wielu prac z zakresu medycyny sądowej, prowadził badania doświadczalne nad oznaczeniem wieku zażyciowego na zwłokach, nad zatruciem tlenkiem węgla i nad mechanizmem utonięcia,
  • Władysław-Sobolewski – pierwszy wybitny kryminalistyk niewywodzący się z kręgów medycyny sądowej, kierownik Laboratorium Kryminalistycznego Centrali Służby Śledczej Policji Państwowej, autor klasycznego dzieła pt. „Identyfikacja łusek i pocisków z krótkiej broni palnej”,
  • Jan Sehn – prawnik, sędzia śledczy w latach 1945-47, dyrektor Instytutu Ekspertyz Sądowych, profesor UJ i pierwszy kierownik zakładu UJ.

Literatura :

  1. W. Brzęk, Pionierzy kryminalistyki polskiej, PrK 1982, nr 155, s. 154-167.
  2. E. Gruza, Historia, przedmiot i zadania kryminalistyki, Warszawa 2011, s.15-29.
  3. T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, Warszawa 2009.
  4. T. Hanausek, Zarys taktyki kryminalistycznej, Warszawa 1994.
  5. M. Kulicki, V. Kwiatkowska- Wójcikiewicz, Kryminalistyka. Wybrane zagadnienia teorii i praktyki śledczo- sądowej, Toruń 2009.
  6. J. Widacki, Stulecie krakowskich detektywów, Kraków 2006.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *